Ερωτηματολόγιο συνέντευξης του Κωνσταντίνου Δ. Μαυρομμάτη πρώην διευθυντή του 1ου Λυκείου Βόλου προς την Ελένη Χρηστίδη καθηγήτρια του 1ου Γυμνασίου Βόλου
Θέμα: Τα τρία έντυπα Λευκώματα του 1ου Λυκείου – 1ου ΓυμνασίουΒόλου
Εισαγωγή
Τα λευκώματα του 1ου Γυμνασίου – 1ου Λυκείου Βόλου αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια μνήμης, πολιτισμού και ιστορίας του σχολείου και της πόλης. Με αφορμή το σύνολο του έργου σας, συνομιλούμε για την έμπνευση, τη δημιουργική διαδικασία, τις προκλήσεις και το αποτύπωμα που αφήνουν όλα αυτά τα λευκώματα στις επόμενες γενιές.
Έμπνευση & Όραμα
1.- Τι σας ενέπνευσε να ξεκινήσετε τη δημιουργία λευκωμάτων για το σχολείο;
Τρείς ήταν οι βασικοί λόγοι, οι οποίοι μας ενέπνευσαν να προχωρήσουμε στην έκδοση των τριών λευκωμάτων του σχολείου μας με τίτλους: 1.- Αναμνηστικό Λεύκωμα 2ης 50ετίας (1934 – 1987) 1ου Γυμνασίου – 1ου Λυκείου Βόλου που εκδόθηκε το 1988. 2.- Σ’ ένα γυμνάσιο αρρένων …., κάποτε, (Α΄ τόμος), που εκδόθηκε το 1995. 3.- Σ’ ένα γυμνάσιο αρρένων …. κάποτε (Β΄ τόμος), που εκδόθηκε πάλι το 1;995. 4.- Λεύκωμα Αναμνηστικον επί τη πεντηκονταετηρίδι του Γυμνασίου Αρρένων Βόλου (2η έκδοση, με Συμπλήρωμα), που εκδόθηκε το 1990.
1.1.- Η επέτειος των 100 χρόνων της ίδρυσης του σχολείου, αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από την τουρκικό ζυγό, το 1881.
1.2.- Η έκδοση του Λευκώματος της 1ης 50ετίας (1881 – 1934) από τον τότε γυμνασιάρχη Ιωάννη Ν. Ψιάρη. Και
1.3.- Η πείρα την οποία αποκτήσαμε από την προηγούμενη έκδοση του Αναμνηστικού Λευκώματος του 1ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας Βόλου, το 1986.
2.- Ποιο ήταν το αρχικό σας όραμα; Να διατηρήσετε τη μνήμη του σχολείου, να τιμήσετε τους μαθητές ή να αναδείξετε την ιστορία του ή κάτι άλλο;
Το όραμά μας ήταν όλα μαζί τα ανωτέρω ουσιώδη στοιχεία, αλλά και άλλα πολλά, με ανάλογη σπουδαιότητα, διότι το αγαπήσαμε πολύ το σχολείο αυτό, αφού το υπηρετήσαμε στα περισσότερα χρόνια της εκπαιδευτικής μας σταδιοδρομίας. Επί μια ολόκληρη 6ετία ήμασταν κοντά στους μαθητές του, είτε στις ισόγειες παράγκες, είτε στα αρχικά δύο νεόδμητα, διώροφα κτίρια, δωρεά τη Κύπρου, είτε αργότερα στο κεντρικό κτίριο διοικήσεως με τα γραφεία, τη βιβλιοθήκη τα εργαστήρια και το αμφιθέατρο, είτε, τέλος, στο μεγάλο κεντρικό κτίριο που ένωνε τα δύο επί μέρους κτίρια με το υπόγειο μεγάλο και ευρύχωρο γυμναστήριο.
Μαθητές και καθηγητές στο σχολείο αυτό γενήκαμε ένα και δεν υπήρχε διάκριση μεταξύ μας, Στο μάθημα και στο διάλειμμα επικοινωνούσαμε άνετα μεταξύ μας και με οικείο τρόπο συζητούσαμε τις δυσκολίες και τα προβλήματά μας. Αλλά και στους δρόμους του Βόλου, όπου συναντιόμασταν με χαρά και εγκαρδιότητα χαιρετούμασταν μεταξύ μας και ανταλλάσσαμε ανάλογα μηνύματά μας.
Αλλά και οι γονείς των μαθητών ήταν τακτικοί επισκέπτες μας, ώστε να ενημερωθούν για την πρόοδο των παιδιών τους, και να ιδούν τα τυχόν προβλήματα που παρουσιάζονταν στο σχολείο προς επίλυσή των. Οι Σύλλογοι Γονέων οι Μαθητικές Κοινότητες και οι Σύλλογοι των καθηγητών συχνά – πυκνά έρχονταν σε κοινή συζήτηση και συνδρομή, ώστε όλα να κινούνται ομαλά και όμορφα στην εκπαίδευση και τη γενικότερη αγωγή των μαθητών
Πώς, λοιπόν, να μην θέλουμε να αναδείξουμε και να διαιωνίσουμε στη μνήμη μας ένα τέτοιο σχολείο; Πώς να μην έχουμε μπροστά μας τα ονόματα όλων αυτών των συντελεστών –καθηγητών, μαθητών, γονέων– ώστε να τους θυμούμαστε ανά πάσα ώρα και στιγμή να επικοινωνούμε μαζί τους; Αυτός ήταν και ένας από τους κύριους στόχους των λευκωμάτων αυτών.
3.- Υπήρχε κάποιο προσωπικό ή συναισθηματικό κίνητρο που σας ώθησε να ασχοληθείτε τόσο συστηματικά με αυτά τα έργα; Υπήρχε κάποιο γεγονός ή επέτειος που λειτούργησε ως αφορμή για το εγχείρημα;
Υπήρχε, όπως σημειώσαμε προηγουμένως, η επέτειος των 100 χρόνων λειτουργίας του σχολείου και θελήσαμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα των προκατόχων μας, οι οποίοι έγραψαν την ιστορία του κατά την 1η 50ετία της ζωής του. Γι’ αυτό αποδυθήκαμε σε έναν αγώνα για να συγγράψουμε την ιστορία της 2ης 50ετίας.
Είπαμε ότι το αγαπήσαμε το σχολείο αυτό και θέλαμε να διαιωνίσουμε την ιστορία του για να μην ξεχασθεί στη ρύμη των οποιωνδήποτε δυσάρεστων ή καταστρεπτικών γεγονότων. Ο καλύτερος δε τρόπος για τη διατήρηση αυτή ήταν και είναι η έντυπη ιστορία του που θα παραμείνει ενεργή εις τους αιώνες.
Μας συγκινούσε δε πάντα η αρχική ιστορία του με το ωραίο παραδοσιακό κτίριο στο κέντρο του Βόλου, επί των οδών Σπυρίδη και Γαζή, που καταστράφηκε αργότερα και τους σεισμούς και τις πλημμύρες του 1955 και η λειτουργία του πλέον στις παράγκες των εκτάσεων Αλεξάνδρου Τσιμπούκη, χάρη και στην ευγενική συνδρομή των Κυπρίων αδελφών μας με την κατασκευή των δύο πρώτων κτιριακών συγκροτημάτων με Παγκύπριο έρανο.
4.- Πώς πιστεύετε ότι τα λευκώματα αυτά συμβάλλουν στην ιστορική ταυτότητα του σχολείου και της πόλης;
Η ιστορική ταυτότητα του σχολείου και της πόλης του Βόλου απεικονίζεται θαυμάσια από τα
γραπτά κείμενα των διαφόρων συγγραφέων, που καταχωρούνται στις σελίδες των λευκωμάτων. Εκεί περιγράφονται τα διάφορα κτίρια, με την διαρρύθμισή τους και τη λειτουργικότητά τους, καθώς και η θέση τους μέσα στην πόλη του Βόλου, ώστε να είναι προσβάσιμα στο μαθητικό και εκπαιδευτικό προσωπικό.
Μετά τους σεισμούς δε τα κτίρια αυτά κατασκευάστηκαν στην ευρύχωρη περιοχή Τσιμπούκη, στο βορειοανατολικό άκρο της πόλης, που σήμερα πλέον, με την επέκταση του Βόλου, κατέχουν κεντρική θέση και αποτελούν σημείο αναφοράς στην οδό Κύπρου, όλων των κατοίκων του Βόλου.
Όλα αυτά, όχι μόνο περιγράφονται με κείμενα στα «Λευκώματα», αλλά και αποτυπώνονται με εικόνες και σχέδια για να παραμείνουν ζωντανά στη μνήμη των μαθητών και των καθηγητών του σχολείου, αλλά και όλων των κατοίκων του Βόλου, διότι αποτελούν πλέον την ταυτότητα τους.
5. Τι θα θέλατε να νιώσουν οι αναγνώστες όταν ξεφυλλίζουν τα λευκώματα αυτά;
Σχεδιασμός & Διαδικασία.
Εκείνο που σκοπεύαμε να νιώσουν οι αναγνώστες, διαβάζοντας τα βιβλία αυτά είναι η αναπόληση όλων των περασμένων, που δεν πρέπει να ξεχαστούν και να καταλήξουν στην αφάνεια. Ιδιαίτερα οι χιλιάδες των μαθητών και οι εκατοντάδες των καθηγητών που θα διαβάσουν τα βιβλία αυτά θα θέλαμε να αναπολήσουν της ζωή τους στο σχολείο, να θυμηθούν τους συναδέλφους τους, να αναζητήσουν παλιές και ξεχασμένες μνήμες και νοερά να ξαναζήσουν τις όμορφες στιγμές που πέρασαν στο σχολείο αυτό, Να γελάσουν με τα τερτίπια του, τις εκούσιες αποβολές για τα πολλά μαλλιά τους και τις ασκεπείς (χωρίς πηλήκια) κυκλοφορίες στους δρόμους της πόλης ή κάποιες φορές το κάπνισμα στη παραλία του Βόλου.
Ακόμη, από τους καταλόγους, που παρατίθενται θα θυμηθούν τους αγαπημένους τους μαθητές με τις συναναστροφές και τις απαράμιλλες φιλίες τους, καθώς και του; καθηγητές που τους γνώρισαν τα πρώτα είδη της λογοτεχνίας και της επιστήμης. Θα θαυμάσουν μόνοι τους την επιτυχημένη εξέλιξη των συμμαθητών τους και θα αναλογιστούν με τους συντρόφους τους τα «περασμένα μεγαλεία» του αξέχαστου σχολείου τους.
Και όλα αυτά θα τα βρουν πολύ εύκολα στον καλό και εύληπτο σχεδιασμό των λευκωμάτων, κατά χρονολογική σειρά των διαφόρων περιόδων και την παράθεση των αντίστοιχων εικόνων και φωτογραφιών των συμμαθητών και των καθηγητών τους.
6.-Όταν ξεκινούσατε ένα νέο λεύκωμα, ποια ήταν τα πρώτα σας βήματα;
Τρία ήταν τα πρώτα βήματά μας όταν ξεκινούσαμε να εκδώσουμε ένα λεύκωμα:
6.1.- Το πρώτο ήταν η απόφαση. Καλούσαμε το Σύλλογο των Καθηγητών σε ειδική συνεδρίαση, αναπτύσσαμε το σκεπτικό της προσπάθειας, συζητούσαμε με τους συναδέλφους τις διάφορες πτυχές, δυσκολίες και εμπόδια του εγχειρήματος και ομόφωνα ή κατά μεγάλη πλειοψηφία, παίρναμε την απόφαση να προχωρήσουμε.
6.2. Το δεύτερο βήμα ήταν ο χωρισμός της 50ετίας σε εμφανείς περιόδους, ώστε να είναι ευκολότερη η διαπραγμάτευση του ιστορικού στοιχείου για την κάθε περίοδο χωριστά. Π.χ. Προπολεμικής περίοδος (1934 – 1940), Περίοδος Κατοχής (1940 – 1945) κ.λπ. Την κάθε περίοδο ανέλαβε να αναπτύξει ένας από τους συναδέλφους καθηγητές. Εγώ επί πλέον ανέλαβα να καταρτίσω τους πίνακες των καθηγητών και των αποφοίτων της κάθε περιόδου και το «Συμπλήρωμα» της 1ης 50ετίας, το σχολικό έτος της εκδόσεως του βιβλίου 1968 – 1987, το Παράρτημα στο τέλος και μερικά άλλα.
6.3.- Το 3ο βήμα ήταν ο οικονομικός προϋπολογισμός του βιβλίου. Ορίστηκε ταμίας ο μαθηματικός Γιάννης Κουτσόπουλος, και συγκέντρωνε τα χρήματα από τις διάφορες εκδηλώσεις που προγραμματίζαμε. Κυρίως συνεστιάσεις μαθητών και καθηγητών κατά περιόδους, αλλά και ποδοσφαιρικό αγώνα. Ο Σύλλογος Γονέων αποφάσισε να οργανώσει έκτακτη εισφορά για να βοηθήσει το ταμείο. Με τις εκδηλώσεις αυτές όχι μόνο καλύφθηκε το απαιτούμενο ποσό για 1000 αντίτυπα του 1ου Λευκώματος, αλλά και περίσσεψαν από την πώληση του Λευκώματος αυτού οικονομικά έσοδα και για τα άλλα δύο λευκώματα του 1995.
Πολλοί μας έλεγαν να μην προχωρήσουμε στην έκδοση διότι θα μας πιάσει η εφορία και θα έχουμε προβλήματα μαζί της, ίσως και δικαστήρια. Εμείς όμως, παρά ταύτα δεν κάναμε πίσω. Φροντίσαμε να έχουμε καθαρό ταμείο, που το εμπιστευθήκαμε στον ανωτέρω μαθηματικό, ο οποίος κρατούσε τα έσοδα και τα έξοδα λεπτομερώς με αποδείξεις.
Τελικά η εφορία δεν μας ενόχλησε καθόλου και έτσι συνεχίσαμε απρόσκοπτα, όχι μόνο στην έκδοση των τριών Λευκωμάτων του 1ου Λυκείου, αλλά τα επόμενα χρόνια και στην έκδοση των Λευκωμάτων του 2ου Λυκείου Αρρένων, του Γυμνασίου Θηλέων και του ιστορικού Συλλόγου των «Τριών Ιεραρχών» με τη συμπλήρωση της 1ης 100ετίας της λειτουργίας του (1909 – 2009).
7.- Είχατε μια σταθερή μεθοδολογία ή κάθε λεύκωμα απαιτούσε διαφορετική προσέγγιση;
Όχι, δεν είχαμε μια ορισμένη μεθοδολογία των τριών λευκωμάτων διότι είναι διαφορετικό το περιεχόμενο αυτών.
7.1.- Έτσι το 1ο Λεύκωμα του 1988, ασχολήθηκε με το ιστορικό μέρος του σχολείου περιγράφοντας τα διάφορα περιστατικά και γεγονότα της κάθε περιόδου. Η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, η Κατοχή, ο εμφύλιος, η μεταπολεμική περίοδος, οι σεισμοί, οι πλημμύρες τα γεγονότα με τη διακυβέρνηση των συνταγματαρχών, η περίοδος της αποκατάστασης της Δημοκρατίας κ.λπ. με την προσθήκη και μερικών άλλων θεμάτων του σχολείου.
7.2.- Το 2ο Λεύκωμα περιλαμβάνει αφηγήσεις μαθητών και καθηγητών κατά τις ως άνω περιόδους, τις οποίες διηγούνταν κατά τις διάφορες συναντήσεις κι ιδιαίτερα τις συνεστιάσεις που οργανώναμε,. Περιπέτειες, εκδρομές, στιγμιότυπα, ανέκδοτα και εύθυμα, κριτικές, χαρακτηριστικά γεγονότα (π.χ. «Η κηδεία στο προαύλιο»).Τις διηγήσεις αυτές τις μαγνητοφωνούσαμε και αργότερα έκανα μόνος μου την απομαγνητοφώνησή τους και τις περνούσα στον 2ο τόμο κατά τη σειρά των περιόδων.
7.3.- Ο 3ος τόμος τέλος περιλαμβάνει τις αναμνηστικές συναντήσεις των αποφοίτων με τις έγχρωμες φωτογραφίες τους κατά τις ίδιες περιόδους, το μοναδικό στην Ελλάδα, ίσως, «Σχολικά Μουσείο» με τα υπέρ τα 219 σχολικά αντικείμενα (πηλήκια, όργανα φυσικής και χημείας προπολεμικά αγορασμένα από την Ευρώπη, ουράνιες σφαίρες κ.λπ. για τα διάφορα μαθήματα, φυσικής, χημείας, κοσμογραφίας, βιολογίας κ.λπ.), αποσπάσματα κειμένων των διδακτικών βιβλίων των επί μέρους περιόδων, από την πλούσια βιβλιοθήκη των χιλιάδων βιβλίων, ιδιαίτερα των προπολεμικών κ.λπ.
8.- Από πού αντλούσατε το υλικό; Κάνατε έρευνα σε αρχεία, βιβλιοθήκες, συνεντεύξεις με αποφοίτους και καθηγητές ή κάτι άλλο;
Το ποικίλο υλικό των τριών λευκωμάτων το αντλούσαμε κατά κύριο λόγο από τα διάφορα υπηρεσιακά βιβλία του σχολείου, τα οποία ξεφυλλίσαμε εξονυχιστικά και πήραμε πολύτιμα στοιχεία Τα βιβλία αυτά ήταν τα «Βιβλία Πράξεων» του Συλλόγου των καθηγητών, τα Μαθητολόγια, οι ετήσιοι γενικοί και ειδικοί έλεγχοι με τις αναλυτικές και γενικές βαθμολογίας των μαθητών, οι διάφοροι φάκελοι των καθηγητών, οι φάκελοι των αρχείων (ατομικοί των καθηγητών, οικοδομικοί, αρχιτεκτονικοί κ.ά), των συλλόγων γονέων, των σχολικών εφορειών κ.λπ.
Κάποιες φορές χρειάστηκε να ερευνήσουμε και τη βιβλιοθήκη των Μηλεών, καθώς και την παρόμοια των «Τριών Ιεραρχών κ.λπ.). Είπαμε δε ήδη ότι τις αναμνήσεις καθηγητών και μαθητών τις πήραμε από τις συνεντεύξεις τους κατά τη διάρκεια των συνεστιάσεων. Μερικά στοιχεία πήραμε και από τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, που παλαιότερα ονομαζόταν «επιθεώρηση».
9.- Πώς επιλέγατε τι θα περιληφθεί; Υπήρχε κάποιο κριτήριο ιστορικής, συναισθηματικής ή αισθητικής αξίας;
Δεν είχαμε πρόβλημα επιλογής, γενικά. Ο κάθε συνάδελφος οργάνωνε το υλικό του και σε συνεργασία μεταξύ μας αποφάσιζε τι πρέπει να καταχωρηθεί και τι όχι στο ιστορικό σκέλος του βιβλίου. Ελάχιστες δε ήταν οι περιπτώσεις που εύρισκε ακατάλληλο υλικό. Ήταν οι περιπτώσεις που έθιγαν την προσωπική και οικογενειακή ζωή καθηγητών και μαθητών, οπότε θα δημιουργούσε προβλήματα. Το τοιούτου είδους υλικό, αν και πενιχρό, αποκλείονταν από το Λεύκωμα.
Επίσης υλικό που άπτονταν την εθνική υπόσταση της πατρίδας μας και συνέβαινε μέσα στο σχολείο, ήταν απορριπτέο. Ιδιαίτερα υλικό πολιτικό και μάλιστα κομματικό, ήταν εκτός των ενδιαφερόντων του Λευκώματος.
Αντίθετα, γεγονότα με συναισθηματική φόρτιση και συγκίνηση, ήταν ευπρόσδεκτα και περιγράφονταν με ιδιαίτερα θερμή γραφίδα από τους αρμόδιους καθηγητές.
Στα λευκώματα δώσαμε και τη χιουμοριστική πλευρά της ιστορικής εξέλιξης του σχολείου, με τα κάποια αγνά ευτράπελα που συνέβησαν, χωρίς να θίγουν κανένα. Με τα ευτράπελα αυτά ασφαλώς θα διασκεδάζουν οι αναγνώστες και θα περνούν ευχάριστα τις ώρες τους οι παλιοί μαθητές και καθηγητές.
10.- Στα κείμενα, προτιμούσατε να διατηρείτε την αυθεντική γλώσσα της εποχής, της αφήγησης ή να την εκσυγχρονίζετε; Πώς επεξεργαστήκατε τα κείμενα; Τα αφήσατε αυτούσια ή κάνατε παρεμβάσεις για λόγους κατανόησης;
Ο καθένας από τους συγγραφείς είχε το δικό του γλωσσικό ιδίωμα και με βάση αυτό ανέπτυσσε τα διάφορα θέματά του. Η περιγραφή και ανάπτυξη των γεγονότων, έφερε στη δική του σφραγίδα και το δικό του ύφος. Δεν υπήρξε περιορισμός στην έκφραση και στην απόδοση του νοήματος. Ο καθένας ήταν ελεύθερος να εκλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα εκφραζόταν.
Βέβαια, όλα τα κείμενα έχουν γραφεί σύμφωνα με την ομιλούμενη γλώσσα της περίοδο του 1987 και του 1995, οπότε γράφτηκαν τα λευκώματα. Εάν παρά ταύτα χρειάστηκε να χρησιμοποιηθούν κάποιες εκφράσεις ιδιωματικές, αυτές τίθεντο μέσα σε εισαγωγικά ή γράφονταν με πλάγια στοιχεία.
Επεξεργασία των κειμένων των αφηγήσεων έγινε εκ μέρους μου κατά την απομαγνητοφώνηση, χωρίς να αλλάξει ο δομή και το νόημα των διαφόρων εκφράσεων. Όλα αποδόθηκαν σε μια ρέουσα γλώσσα της εποχής εκείνης, που δεν διαφέρει και πολύ με τη σημερινή εποχή.
11.- Τι γινόταν με το φωτογραφικό υλικό; Χρειάζονταν αποκαταστάσεις, ψηφιοποιήσεις ή καλλιτεχνική επιμέλεια;
Όχι, δεν χρειάζονταν τέτοιες ενέργειες, διότι τότε που εκδόθηκαν τα λευκώματα, δεν είχε επεκταθεί η ψηφιοποίηση στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Οι φωτογραφίες καταχωρήθηκαν όπως ακριβώς μας δόθηκαν ή τις βγάλαμε εμείς με τη φωτογραφική μας μηχανή. Οι ασπρόμαυρες έμειναν ασπρόμαυρος και οι έγχρωμες, έγχρωμες.
Απλώς αν κάποιες ήταν κακέκτυπες εξαιρούνταν από την καταχώριση και επιστρέφονταν στον δωρητή. Έτσι με τις φωτογραφίες δεν χρειάστηκε να ασχοληθούμε πολύ διότι τις δώσαμε αυτούσιες στο τυπογραφείο και μετά τις επιστρέψαμε στου κατόχους τους.
Τα γραφεία του σχολείου μας, εκείνες τις ημέρες δέχονταν πολλές επισκέψεις για το σκοπό αυτό, ενώ τα τακτικά δημοσιεύματα στις εφημερίδες του Βόλου «Θεσσαλία» και «Ταχυδρόμο» ήταν απαραίτητα, αφού ανάγγελλαν κάθε φορά τις πολλές εκδηλώσεις μας με σκοπό να συγκεντρώσουμε όσο το δυνατό ευρύτερο ιστορικό και φωτογραφικό υλικό.
12.- Έγινε κάποια ιστορική ή γλωσσική επιμέλεια για να διασφαλιστεί η ακρίβεια του περιεχομένου.
Όχι, δεν έγινε καμιά επιμέλεια αυτού του είδους. Τα πάντα αφέθηκαν στην οικεία θέληση και αρμοδιότητα εκείνων που συνεισέφεραν το υλικό. Είχαμε απόλυτη εμπιστοσύνη στη γνώμη τους και στη διάθεσή τους.
Κάποια γλωσσική επιμέλεια κάναμε κατά τις απομαγνητοφωνήσεις, όπως σημειώσαμε ήδη. Τίποτε περεταίρω. Άλλωστε και τα γεγονότα που μας διηγούνταν ήταν τα κοινά της σχολικής ζωής τους και τίποτε περισσότερο.
Οργάνωση & Συνεργασίες
13,- Δουλεύατε μόνος σας ή συγκροτούσατε ομάδα; Αν υπήρχε ομάδα, πώς γινόταν ο καταμερισμός εργασιών;
Τα πιο πολλά τα έκανα μόνος μου, γιατί είχα και τη γενικότερη ευθύνη μιας πολύ καλής έκδοσης, με σύστημα και προγραμματισμό. Είχα άλλωστε πολλή πείρα από τις προηγούμενες εκδόσεις των βιβλίων μου, τα οποία τελικά σήμερα ανέρχονται σε 52 συγγράμματα εκπαιδευτικά, αστρονομικά, της ιδιαίτερης πατρίδας μου τα Κανάλια της Καρδίτσας κ.λπ.
Παρά ταύτα, όμως, όπως σημείωσα παραπάνω, δεν σήκωσα εγώ όλο το βάρος των εκδόσεων αλλά βοήθησαν πάρα πολύ τόσο οι καθηγητές – συνάδελφοί μου, όσο και οι πάλαι ποτέ μαθητές. Σημειώνω ιδιαίτερα τον μαθηματικό Νικόλαο Ξενάκη, ο οποίος φιλοτέχνησε τα διάφορα σχεδιαστικά μοτίβα καθώς και τα εξώφυλλα των βιβλίων και την μαθήτρια Αφροδίτη Τσιάντου, η οποία επιμελήθηκε αρκετά σχέδια, από την αρχή.
13.- Πώς οργανώσατε συνολικά το έργο; Είχατε κάποιο χρονοδιάγραμμα;
Το χρονοδιάγραμμα ήταν ότι έπρεπε να τελειώσει το μεν πρώτο Λεύκωμα σε ένα περίπου χρόνο για να εκδοθεί από το τυπογραφείο «Μέλισσα» της Αστροβάλτας Θεσσαλονίκης και να διαδοθεί έγκαιρα στους μαθητές του σχολείου και τους κατοίκους του Βόλου, τα άλλα δύο δε, μέχρι τα μέσα του 1995, διότι τον Σεπτέμβριο του 1995 συνταξιοδοτήθηκα.
Αυτά τα δύο τελευταία τυπώθηκαν πραγματικά έγκαιρα χάρη στις εκδόσεις «Ωρες» του Βόλου, οι οποίες δούλεψαν με πολύ φιλότιμο, για να ανταπεξέλθουν στην υποχρέωση. Έτσι και τα δύο αυτά τελευταία λευκώματα ήσαν έτοιμα τον Σεπτέμβριο του 1995 και κυκλοφόρησαν ευρέως, παράλληλα με την τελετής εγκαινίων του «Σχολικού Μουσείου» που έγινε στο προαύλιο του σχολείου με αμέτρητο πλήθος Βολιωτών και πολλών εκπαιδευτικών.
14.- Δημιουργήσατε μια ομάδα συνεργατών; Αν ναι, ποιοι συμμετείχαν και ποιος ήταν ο ρόλος του καθενός;
Πραγματικά δημιουργήσαμε μια ομάδα συνεργατών για τη συγγραφή του 1ου τόμου των Λευκωμάτων, που κυκλοφόρησε το 1988, όπως αναφέρθηκε ήδη. Χωρίσαμε το προς παρουσίαση υλικό σε 4 μεγάλα μέρη:
14.1.- Το Α΄ Μέρος περιλάμβανε τα «Συμπληρωματικά στοιχεία της 1ης 50ετίας», τα οποία επεξεργάστηκα μόνος μου, μαζί με την διαθήκη του επισκόπου Δαβίδ Φωκίδος (Αδαμαντίου Μολοχάδη), καταγόμενου από το Νεοχώρι Πηλίου. Επίσης περιλάμβανε και τα αρχεία παλαιών άλλων σχολείων που συμβουλευθήκαμε από το Γραφείο της Επιθεωρήσεως.
Τέλος περιλάμβανε και την «Περίπτωση ίδρυσης του Γυμνασίου Βόλου», που την επεξεργάστηκε ο φιλόλογος καθηγητής Σταμάτης Παντίδης.
14.2.- Το Β΄ Μέρος περιλάμβανε μια «Σύντομη επισκόπηση (χρονολόγιο) της ιστορικής εξέλιξης του σχολείου κατά τη 2η 50ετία (1934 – 1986) καθώς και τον πίνακα των διευθυντών της 2ης 50ετίας.
Το μέρος αυτό το χωρίσαμε σε περιόδους, ήτοι:
1η Περίοδος (1934 – 1940), την οποία παρουσίασα ο ίδιος. Στο τέλος συμπληρώθηκε με τις «Αναμνήσεις από το Α΄ Γυμνάσιο αρρένων Βόλου» του Γιάννη Σακελλίωνα.
Η 2η Περίοδος (1940 – 1945) ανατέθηκε στο παλιό μαθητή του σχολείου Δρ. Χαράλαμπο Χαρίτο και συμπληρώθηκε με δύο άρθρα: «Ένα ενδιαφέρον επεισόδιο της Κατοχής» του Γιάννη Σακελλίωνα και «Αναμνήσεις από το Α΄ Γυμνάσιο Αρένων Βόλου του Χρήστου Βαβύλη.
Η 3η Περίοδος (1945 –1955) αναλήφθηκε από τον Ευάγγελο Παπακώστα,
Η 4η Περίοδος (1955 – 1964) ανατέθηκε στον Παρασκευά Σταμοβλάση
Η 5η Περίοδος (1964 – 1967) ανατέθηκε στον Κώστα Δαμασιώτη.
Η 6η Περίοδος (1967 – 1976) ανατέθηκε στον Απόστολο Παρίση.
Η 7η Περίοδος (1976 – 1986) ανατέθηκε στον Νικόλαο Τσίτα.
14.3. Το Γ΄ Μέρος περιλάμβανε το παρόν σχολικό έτος 1986 – 1987 και το ανέλαβα να το διεξέλθω μόνος μου.
14.4.- Το Δ΄ Μέρος περιλάμβανε τα 4 χειρόγραφα βιβλία του Θεόφιλου Καΐρη με τη γραφίδα του Δαβίδ Φωκίδος, τα οποία παρουσιάστηκαναπό τους εξής:
Από τον φιλόλογο Σταμάτη Παντίδη με τίτλο: «Τα χειρόγραφα των έργων του Θ. Καΐρη και ο Δαβίδ Μολοχάδης». Επίσης το: «Γνώσεις ψυχολογίας παρεχόμενες στους μαθητές του Θ. Καΐρη, στο Ορφανοτροφείο της Άνδρου».
Από τον φυσικό Χρίστο Ξενάκη με τίτλο: «Τα ανέκδοτα χειρόγραφα φυσικής του Θ. Καΐρη – μια σύντομη παρουσίαση».
Από μένα τον ίδιο, με τίτλο: «Η αστρονομία του Θ. Καΐρη».
Από τον μαθηματικό Δημήτριο Χριστόπουλο με τίτλο: «Το χειρόγραφο βιβλίο μαθηματικών του Θ. Καΐρη – βασικά χαρακτηριστικά του βιβλίου, το πνεύμα και η φιλοσοφία του».
Εξάλλου, για τη συγγραφή των δύο τόμων του 1995, βλέπε κατωτέρω.
15.- Πώς κάνατε τον καταμερισμό εργασιών (π.χ. συγγραφή, επιμέλεια, φωτογραφικό υλικό, σχεδιασμός έκδοσης);
Ο καταμερισμός των εργασιών και ο γενικός σχεδιασμός της έκδοσης του 1ου τόμου, αναγράφεται ήδη προηγουμένως και την επιμέλεια όλων των περιεχομένων είχα ο ίδιος.
Όσον αφορά τους δύο τόμους του 1995, ακολουθήσαμε την εξής διαδικασία: Τα κείμενα που μας έρχονταν στα Γραφεία μας του 1ου Λυκείου, τα διαβάζαμε, τα διορθώναμε και τα επιστρέφαμε στους ίδιους να τα ξαναδούν και να τα εγκρίνουν. Μετά από την έγκριση αυτή τα καταχωρούσαμε στην ανάλογη περίοδο, την οποία εκπόνησαν οι συγγραφείς.
Το φωτογραφικό υλικό φροντίζαμε να καταγράφονται τα ονόματα των εικονιζόμενων από αριστερά προς τα δεξιά. Ύστερα το τοποθετούσαμε και αυτό στην ανάλογη περίοδό τους. Το ίδιο κάναμε και για τις έγχρωμες φωτογραφίες που τραβούσαμε κατά τη διάρκεια των πολλών συνεστιάσεων που διοργανώναμε κυρίως στο κέντρο ΝΟΒ του Αναύρου.
Σημειωτέον ότι τις συνεστιάσεις τις κάναμε κατά 10ετίες. Καλούσαμε π.χ. του αποφοίτους της 10ετίας του 1950, δηλ. όσους αποφοίτησαν από το σχολείο από το 1950 έως το 1959. Στην αίθουσα του Κέντρου τους τοποθετούσαμε σε 10 διαφορετικά τραπέζια και ο καθένας καθόταν στο τραπέζι όπου ήταν και οι άλλοι συμμαθητές του. Έτσι βγάζαμε τις φωτογραφίες κατά τάξεις και τις καταχωρούσαμε στις ανάλογες περιόδους των κειμένων.
16.- Υπήρξε κάποιος που σας καθοδήγησε ή σας έδωσε πολύτιμες συμβουλές;
Όχι, κανείς δεν μας καθοδήγησε. Κανείς δεν μας έδωσε πολύτιμες συμβουλές. Μόνοι μας αναλάβαμε το δύσκολο αυτό έργο, μόνοι μας συγκεντρώσαμε το πολύτιμο υλικό, μόνοι μας αντιμετωπίσαμε τα πολλαπλά έξοδα και μόνοι μας εκδώσαμε τους τρεις τόμους των Λευκωμάτων.
Υπήρχε, βέβαια η προηγούμενη πείρα μας, όπως σημειώσαμε πιο πάνω.
17.- Είχατε συνεργασία με το σχολείο, αποφοίτους, συλλόγους ή τοπικούς φορείς για την ανεύρεση και αξιοποίηση υλικού;
Όχι μόνο μικρή, αλλά μεγάλη και αδιάλειπτη συνεργασία με όλους αυτούς τους παράγοντες, είχαμε. Καθημερινά στο γραφείο μας κατέφθαναν οι παλαιοί καθηγητές και μαθητές και μας διηγούνταν διάφορες ιστορίες, γεγονότα και στιγμιότυπα, από τα μαθήματα, τα διαλείμματα και τις άλλες εκδηλώσεις, που τις καταγράφαμε στο μαγνητοφωνάκι και τις απομαγνητοφωνούσαμε αργότερα στο σπίτι με την ησυχία μας, σύμφωνα με τη διαδικασία στην οποία αναφερθήκαμε ήδη.
18.- Χρειάστηκε να ζητήσετε ειδική άδεια ή να ξεπεράσετε γραφειοκρατικές δυσκολίες για την πρόσβαση σε παλιά αρχεία;
Όχι, δεν χρειάστηκε να καταφύγουμε σε τέτοιες ενέργειες, διότι τα βασικά αρχεία και η πλούσια βιβλιοθήκη μας ήταν στη διάθεσή μας,
Παρά ταύτα ο Χρίστος Ξενάκης σημειώνει τη βιβλιογραφία, την οποία χρησιμοποίησε για τη Φυσική του Θεόφιλου Καΐρη. Εγώ δε, όταν έμαθα ότι στη Βιβλιοθήκη της Άνδρου υπάρχει ένα χειρόγραφο βιβλίο που περιέχει Στοιχεία Αστρονομίας του Θεόφιλου Καΐρη, έκανα ολόκληρο ταξίδι για να το ιδώ, να το φωτοτυπήσω, να το συγκρίνω με το αντίγραφο του Δαβίδ Μολοχάδη και να σημειώσω τις διαφορές στο βιβλίο «Η Αστρονομία του Θεόφιλου Καΐρη», που εξέδωσα αργότερα το 1989. Υπεύθυνο της «Καϊρείου Βιβλιοθήκης Άνδρου», βρήκα τον Πολίτη, ο οποίος στην αρχή μου έφερε δυσκολίες για να μου δώσει το βιβλίο που περιείχε της Αστρονομία, λέγοντάς μου ότι είναι πολύτιμο βιβλίο και δεν δίδεται σε οποιονδήποτε το ζητήσει. Όταν όμως, του εξήγησα ποιος ακριβώς είμαι και του έδειξα το χειρόγραφο του 1ου Λυκείου, πείστηκε ότι αξίζει να μου δώσει την πρόσβαση στο εν λόγω βιβλίο.
Αμέσως, φωτοτύπησα τις σελίδες αστρονομίας και δημοσίευσα στο τέλος του βιβλίου που εξέδωσα τις διαφοροποιήσεις που βρήκα με το χειρόγραφο του Σχολείου.
Δυσκολίες & Προκλήσεις
19.- Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις σε αυτά τα έργα;
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η ιδέα της έκδοσης του Λευκώματος. Όταν το 1986, ανέλαβα τη διεύθυνση του 1ου Λυκείου Βόλου και ήλθα σε επαφή με την ιστορία του, αμέσως μου ήλθε η ιδέα ότι δεν πρέπει να μείνει άγνωστη και να ξεχαστεί με το πέρασμα των χρόνων η καταπληκτική αυτή ιστορία. Ένα Λεύκωμα θα ήταν αρκετά καλό για το σκοπό αυτό.
Την ιδέα αυτή την επεξεργάστηκα, όσο μπορούσα καλύτερα και σχεδίασα την όλη κίνηση. Όταν πια ωρίμασε η ιδέα την έφερα με πολλά επιχειρήματα ενώπιον του Συλλόγου, ο οποίος, όχι μόνο δεν έφερε αντίρρηση, αλλά τη δέχθηκε με θαυμασμό και προθυμία. Εντύπωση πολλή μου έκανε ο αυθορμητισμός τους για την ανάληψη της συγγραφής των διαφόρων περιόδων λειτουργίας του σχολείου. Μόλις εκφωνούσα την κάθε περίοδο, αμέσως παρουσιαζόταν και ο αντίστοιχος συγγραφέας.
Έτσι η δεύτερη πρόκληση της συγγραφής λύθηκε αυτόματα.
Αλλά και η τρίτη σπουδαία πρόκληση της εξεύρεσης των απαραιτήτων οικονομικών μέσων για την έκδοση του 1ου Λευκώματος λύθηκε αυτόματα, όπως αναφέρθηκε ήδη.
Ύστερα ήρθε η ιδέα των άλλων δύο λευκωμάτων, τα οποία εύκολα προωθήθηκαν.
Γενικά μπορώ να πω ότι όλοι μας, παράλληλα με τα καθημερινά μαθήματα, ριχτήκαμε με όρεξη, ιδιαίτερη χαρά και αγάπη στο έργο της εκδόσεως των βιβλίων αυτών. Και όταν εκδόθηκαν τα χαρήκαμε με ξεχωριστό τρόπο και τα διαδώσαμε στην κοινωνία του Βόλου.
20.- Αντιμετωπίσατε προβλήματα με χαμένο ή φθαρμένο υλικό;
Όχι ιδιαίτερα προβλήματα. Μόνο εκείνοι που ασχοληθήκαμε με τα χειρόγραφα του Θεόφιλου Καΐρη αντιμετωπίσαμε κάποια προβλήματα ανάγνωσης και αντιγραφής, τα οποία ξεπεράσαμε με τη συνεργασία μεταξύ μας και με τη βοήθεια των συμφραζόμενων.
Εγώ, ιδιαίτερα, στο απόσπασμα από το βιβλίο «Η αστρονομία του Θεόφιλου Καΐρη», που καταχώρισα στο 1ο Λεύκωμα, αντιμετώπισα ομαλά, βοηθούμενος και από τους άλλους συναδέλφους το πρόβλημα της μεταγραφής. Διότι, τότε, αλλά και αργότερα το βιβλίο της Αστρονομίας που εξέδωσα, είχε δύο στήλες σε κάθε σελίδα. Στην πρώτη στήλη υπήρχε το αρχαΐζον κείμενο του Καΐρη και στη δεύτερη στήλη ήταν η μεταγραφή του κειμένου αυτού στην ομιλούμενη γλώσσα. Διότι ο Καΐρης χρησιμοποιούσε την υπέρ καθαρεύουσα γλώσσα.
21.- Υπήρχαν τεχνικοί, χρονικοί ή οικονομικοί περιορισμοί που δυσχέραναν την ολοκλήρωση;
Όχι, δεν υπήρχαν τέτοιοι περιορισμοί. Τα πάντα κύλησαν ομαλά και όπως τα είχαμε προγραμματίσει. Λίγο πιεστήκαμε στην έκδοση των δύο λευκωμάτων το 1995, επειδή εγώ έβγαινα στη σύνταξη. Αλλά και αυτά χωρίς κανένα άλλο πρόβλημα.
22.- Έτυχε να χρειαστεί να αφήσετε υλικό απ’ έξω λόγω περιορισμών ή επιλογής σας;
Και πάλι όχι. Δεν υπήρξαν ακατάλληλα κείμενα, που έπρεπε να αποκλειστούν. Ούτε έμειναν απέξω άλλα κείμενα που μας ήλθαν αργά και δεν πρόλαβαν να ενταχθούν στα Λευκώματα. Αν υπήρξαν κάποιες λέξεις ή φράσεις ακατάλληλες και προσβλητικές, διορθώθηκαν ή αφαιρέθηκαν, με τη συγκατάθεση των εισηγητών.
Δημιουργικές & Εκδοτικές Επιλογές
23.- Πώς επιλέγατε την τελική μορφή, τη δομή και την αισθητική κάθε λευκώματος;
Κάποιον προβληματισμό είχαμε στο Β΄ Μέρος, του 1ου Λευκώματος του 1988 και ειδικότερα στην κατανομή των περιόδων που ανέλαβαν να διεξέλθουν οι αρμόδιοι συνάδελφοι. Ύστερα από μελέτη αποφασίσαμε να καταχωρούνται τα δεδομένα με την εξής σειρά: 1) Ιστορικό κείμενο. 2) Αναμνήσεις – αφηγήσεις (εάν υπήρχαν). 3) Διδακτικό προσωπικό. 4) Ονοματεπώνυμα τελειόφοιτων μαθητών και 5) Φωτογραφικό υλικό.
24.- Θέλατε να υπάρχει μια ενιαία ταυτότητα σε όλα τα λευκώματα ή το καθένα να έχει ξεχωριστό ύφος;
Δεν μπορούσε να υπάρχει μια ενιαία ταυτότητα στο καθένα από τα Λευκώματα διότι ήταν διαφορετικό το υλικό που περιείχε το καθένα. Το 1ο Λεύκωμα, του 1988, ασχολούνταν κυρίως με το ιστορικό μέρος, τους πίνακες κ.λπ. Το 2ο Λεύκωμα του 1995, περιλάμβανε τις αναμνήσεις και αφηγήσεις των καθηγητών και των αποφοίτων, καταχωρισμένες στις διάφορες περιόδους. Και το 3ο Λεύκωμα του 1955 περιλάμβανε 1) τις αναμνηστικές συναντήσεις που οργάνωσαν οι απόφοιτοι ή το σχολείο, 2) Το σχολικό μας Μουσείο, με την εισαγωγή και τα εκθέματα, και 3) τα αποσπάσματα από τα διδακτικά βιβλία κατά τις ανάλογες περιόδους,
Πώς μπορούσαν άραγε όλα αυτά να συμπεριληφθούν σε ένα ενιαίο λεύκωμα με γενική δομή και σειρά; Γι’ αυτό προτιμήσαμε το κάθε λεύκωμα να έχει το δικό ξεχωριστό του ύφος. Άλλωστε εάν το υλικό των τριών λευκωμάτων συγκεντρωνόταν σε ένα ενιαίο λεύκωμα, αυτό θα ήταν ογκώδες και δύσχρηστο. Γι’ αυτό προτιμήσαμε να εκδώσουμε τα τρία επί μέρους λευκώματα.
25,- Προσθέτατε πάντα νέους προλόγους, ιστορικά σχόλια ή σημειώσεις για καλύτερη κατανόηση;
Ναι, βέβαια, γιατί αυτό το θεωρήσαμε απαραίτητο. Οι πρόλογοί μας κατατοπίζουν τους αναγνώστες πάνω στα κίνητρα που μας οδήγησαν στις εκδόσεις, καθώς και στο τι θα έχουν της ευκαιρία να μάθουν αν διαβάσουν το καθένα από τα λευκώματα. Όλα τα βιβλία έχουν τους προλόγους τους. Και τα δικά μας δεν έπρεπε να υστερούν.
25.- Πόσο πιστοί μένατε στην αυθεντική εποχή που αναδεικνύει το κάθε λεύκωμα και πόσο το εκσυγχρονίζατε;
Αυτό, βέβαια, δεν μπορούμε να το πούμε εμείς, που εγκαταλείψαμε την έδρα διδασκαλίας ή τα μαθητικά θρανία. Αυτό αρμόδιοι είναι να το πουν και να το διατυπώσουν οι διάδοχοί μας διευθυντές, καθηγητές και μαθητές,
Εντούτοις, επειδή περνάω που και πού από το σχολείο, νοσταλγώντας τα περασμένα, βλέπω ότι υπάρχει μια ζωτικότητα τόσο στο Γυμνάσιο όσο και στο Λύκειο. Οι προϊστάμενοι θέλουν κάθε χρόνο να το αναδεικνύουν για να συνεχίσει την ανοδική πορεία του και να συνεχίσει την δημιουργική παράδοσή του.
Τόσο η κτιριακή αναβάθμισή του όσο και το έμψυχο υλικό του προοιωνίζουν δημιουργική αυθεντία και συνεχή εκσυγχρονισμό.
Προσωπική Εμπειρία & Αντίκτυπος
26.- Πώς αντέδρασε το κοινό (μαθητές, απόφοιτοι, τοπική κοινωνία) σε κάθε λεύκωμα;
Το πρώτο λεύκωμα εκδόθηκε σε 1000 αντίτυπα και έγινε ανάρπαστο, με αποτέλεσμα να εξαντληθεί πλήρως και να έχει από πολλού απόλυτη ανάγκη επανέκδοσης. Στην ηλεκτρονική εποχή, όμως, που φθάσαμε η ψηφιοποίησή του αποτελεί απαραίτητη διέξοδο. Γι’ αυτό αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στην καθηγήτρια Ελένη Χρηστίδη που ανέλαβε με τον αρμόδιο καθηγητή της ……. να προβεί στην εν λόγω ψηφιοποίηση, ώστε μέσω του διαδικτύου να διαδοθεί για να το προμηθευθούν και όλοι οι πολυάριθμοι ενδιαφερόμενοι.
Τα άλλα δύο Λευκώματα του 1995, εκδόθηκαν σε 1500 αντίτυπα και πληροφορούμαι ότι υπάρχουν μερικά αντίτυπα αδιάθετα. Ευχής έργο είναι να ψηφιοποιηθούν και αυτά για να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο.
26.- Υπήρξε κάποιο από τα λευκώματα που ξεχώρισε ιδιαίτερα για τον αντίκτυπό του;
Σίγουρα ξεχώρισε το 1ο Λεύκωμα, του 1998, το οποίο εξαντλήθηκε γρήγορα, όπως σημειώσαμε πιο πάνω. Υπήρχαν περιπτώσεις που παλιοί απόφοιτοι – γονείς μαθητών μας, μόλις πληροφορήθηκαν την έκδοσή του, έδιναν στα παιδιά του το προσιτό αντίτιμο του βιβλίου, για να το πληρώσουν και να το αγοράσουν και να το διαβάσουν. Μερικοί ήθελαν να ιδούν τον κατάλογο των παλιών συμμαθητών τους για να τους θυμηθούν και να επικοινωνήσουν μαζί τους. Άλλοι πάλι ήθελαν να οργανώσουν συναντήσεις και τα ονόματα τα εύρισκαν από τους καταλόγους του λευκώματος.
27.- Ποια ήταν για εσάς η πιο συγκινητική στιγμή κατά τη διάρκεια αυτής της δημιουργικής πορείας;
Η πιο συγκινητική στιγμή μου ήταν όταν καλέσαμε στο κέντρο ΝΟΒ του Αναύρου τους πιο παλιούς μαθητές της 10ετία του 1930 και του 1940. Ήταν πολύ συγκινητικό να βλέπεις ασπρομάλληδες ηλικιωμένους να παίρνουν το μικρόφωνο στο τραπέζι που κάθονταν και αργά – αργά να εξιστορούν κάποιο γεγονός της Κατοχής που έζησαν. Ένας π.χ. καταγόμενος από το Πήλιο πήγε ένα γκάζι λάδι στον καθηγητή του, αλλά στην αρχή ο καθηγητής του, από αξιοπρέπεια, δεν θέλησε να το δεχθεί και του είπε να φύγει. Σε λίγο, όμως, το μετάνιωσε και του είπε: «άκουσε παιδί μου. Επειδή το έχω ανάγκη θα το κρατήσω. Σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ που μου το έφερες και σένα, αλλά και τον πατέρα σου ιδιαίτερα. Σας ευχαριστώ και τους δυο πάρα πολύ. Άντε πήγαινε τώρα και πες τα δέοντα στον πατέρα σου».
Είναι να μη συγκινηθείς και να μην σπαράξει η καρδιά σου από μια τέτοια διήγηση;
28.- Τι θεωρείτε ότι κερδήθηκε συνολικά από αυτά τα έργα;
Πρώτα και κύρια κερδήθηκε η συνέχεια της ιστορίας του σχολείου με τη 2η 50ετία (1934 – 1987), αφού η 1η 50ετία περιλαμβάνεται στο Λεύκωμα του 1934, που εξέδωσαν οι προκάτοχοί μας. Ύστερα η εκδοτική δραστηριότητα του σχολείου, που είναι η μοναδική στα πολλά Γυμνάσια και Λύκεια του Βόλου. Μακάρι δε και οι συνάδελφοι που θα είναι στο τέλος της 3ης 50ετίας, δηλ. το 2031, να εκδώσουν και αυτοί ένα αντίστοιχο λεύκωμα που να συνεχίζει την ιστορική εξέλιξη του σχολείου.
Κερδήθηκε ακόμη η μεγάλη διαφήμιση του σχολείου, όχι μόνο με τα λευκώματα αυτά, αλλά και η άλλη εκδοτική της δραστηριότητα, η οποία έχει ως εξής: 1) το 1989, εκδόθηκε από το 1ο Λύκειο «Η αστρονομία του Θεόφιλου Καΐρη» όπως σημειώθηκε πιο πάνω. 2) Το 1994, εκδόθηκε «Η Ποσοτική Άλγεβρα του Θ. Καΐρη» (1ος τόμος) 3) Το 2003 εκδόθηκε η «Η Ποσοτική Άλγεβρα του Θ. Καΐρη» (2ος τόμος) και το 1991 εκδόθηκε «Η αστρονομία του Βενιαμίν Λέσβιου», με πρόλογο του Βασιλείου Μπαρμπάνη, καθηγητή αστρονομίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Όλα αυτά και με την επέτειο των 100χρονων του σχολείου μας, υποβλήθηκαν στην Ακαδημία Αθηνών, το 1996. η οποία βράβευσε το 1ο Λύκειο Βόλου για την εκδοτική του δραστηριότητα και την υπεραιωνόβια λειτουργία του.
Μαθήματα & Μέλλον
29.- Τι μάθατε μέσα από όλη αυτή τη διαδρομή;
Πολλά ήταν εκείνα που μάθαμε κατά την όλη διαδικασία των ανωτέρω εκδόσεων ήτοι:
1) Την επί πλέον προσφορά στο αγαπημένο μας σχολείο πέρα από το διδακτικό μας έργο. Διότι το σχολείο ως εκπαιδευτικός οργανισμός, δεν πρέπει να αρκείται σε ένα «ξερό μάθημα», αλλά να αποβλέπει και σε ένα ευρύτερο πεδίο ωφέλιμων απασχολήσεων και πρωτοποριακών έργων.
2) Μάθαμε να συνεργαζόμαστε όλοι μαζί οι καθηγητές του σχολείου μας. Και η συνεργασία αυτή ήταν σχεδόν καθημερινή, διότι καθημερινά ήταν τα ζητήματα, τα οποία ανέκυπταν από όλους μαζί, αλλά και από τον καθένα χωριστά.
3) Μάθαμε τη γενικότερη ιστορία και εξέλιξη του σχολείου μας, στο οποίο υπηρετήσαμε για πολλά χρόνια. Έτσι συνειδητοποιήσαμε ότι κι εμείς είμαστε άξιοι συνεχιστές της ζωής και της υπεραιωνόβιας λειτουργίας του.
4) Μάθαμε, τέλος, να προβληματιζόμαστε με τα δύσκολα και ανώτερα πνευματικά έργα και να μην απογοητευόμαστε από τα εμπόδια που συναντούμε, αλλά να προχωρούμε έχοντας πάντα μπροστά μας το όραμα της επιτυχίας και του καθήκοντος.
30.- Αν ξεκινούσατε σήμερα, τι θα κάνατε διαφορετικά;
Πρώτα – πρώτα τα πάντα σήμερα θα γίνονταν ηλεκτρονικά. Θα συντάσσαμε μια λεπτομερή κατατοπιστική ανακοίνωση και θα την κυκλοφορούσαμε μέσω του διαδικτύου σε όλους του καθηγητές και τους μαθητές, οι οποίοι με τη σειρά τους θα μας έστελναν τις συνεργασίες τους και τις έγχρωμες φωτογραφίες τους ακόμη, για το υπό έκδοση Λεύκωμα, το οποίο αυτή τη φορά θα μπορούσε να είναι ενιαίο με την ίδια επί μέρους διαρρύθμιση.
Επί πλέον θα ερευνούσαμε και άλλα Λευκώματα, άλλων σχολείων των μεγάλων πόλεων, μάλιστα δε ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, τα οποία ίσως έχουν εκδώσει ιστορικά λευκώματα, για να ιδούμε τι επί πλέον περιέχουν τα λευκώματα αυτά, και ακόμη πώς είναι δομημένα, ώστε το νέο δικό μας Λεύκωμα να είναι ισάξιο ή και καλύτερο ακόμη.
31.- Υπάρχουν σχέδια για μελλοντικά λευκώματα ή άλλες εκδόσεις σχετικές με το σχολείο;
Από ό,τι γνωρίζω δεν υπάρχουν παρόμοια σχέδια. Αυτό είναι θέμα κυρίως των διευθυντών των σχολίων και λιγότερο των καθηγητών. Παλαιότερα έγινε μια προσπάθεια έκδοσης και λευκωμάτων της επόμενης 30ετίας (1990 – 2020), στην οποία μου ζητήθηκε να συμμετάσχω, αλλά τελικά η προσπάθεια δεν ευοδώθηκε.
Ας περιμένουμε όμως, το 2031, οπότε συμπληρώνεται η 3η 50ετία και ίσως μπορέσει κάτι να γίνει. Ελπίζουμε, λοιπόν, να υπάρξει συνέχεια.
32,- Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που θέλει να αναλάβει παρόμοια ιστορικά και εκδοτικά εγχειρήματα;
Θα του λέγαμε να έχει πολλή υπομονή, πολλή επιμονή και μεγάλη καρτερικότητα στο έργο του. Να μην απογοητεύεται από τα οποιαδήποτε πρώτα εμπόδια και να προχωρεί αταλάντευτα στο στόχο του. Να έχει ευρύτητα πνεύματος και να εκμεταλλεύεται τις οποιεσδήποτε καταστάσεις που παρουσιάζονται προς όφελος του τελικού σκοπού του.
Κλείσιμο
33.- Υπάρχει κάποια άγνωστη ιστορία ή ανέκδοτο από τη δημιουργία των λευκωμάτων που θα θέλατε να μοιραστείτε;
Μια τέτοια ιστορία, μπορεί να είναι η ταλαιπωρία που είχαμε με την έκδοση του 1ου Λευκώματος του 1988. Για την εκτύπωσή του πήραμε προσφορές από τα τυπογραφεία του Βόλου, της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αλλά αυτές ήταν απλησίαστες για το βαλάντιό μας.
Πληροφορηθήκαμε, τότε, ότι στην Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης υπήρχε ένα τυπογραφείο αφιερωμένων γυναικών, με επικεφαλής μια ονόματι Σαούλη, το οποίο ήταν πολύ φθηνό. Πήραμε και από εκεί προσφορά, η οποία πράγματι ήταν πολύ πιο προσιτή από τις προηγούμενες.
Αν και ήταν πολύ μακριά πήγα μόνος μου με το αυτοκίνητό μου, παρέδωσα το υλικό (δακτυλογραφημένα κείμενα, φωτογραφίες και εικόνες), έμεινα εκεί μέχρι το απόγευμα (με πλούσιο μεσημεριανό γεύμα), παρακολούθησα τη στοιχειοθεσία, δίνοντας διάφορες οδηγίες και ύστερα αναχώρησα.
Όταν η σελιδοποίηση προχώρησε αρκετά, ξαναπήγα και βρήκα μια αδελφή να ασχολείται με το λεύκωμα, οπότε παρακολουθούσα τον τρόπο της εργασίας της. Κάποια στιγμή σταμάτησε και μονολόγησε φωναχτά:
- Κοίτα ένας σατανάς πού χώθηκε.
Επρόκειτο για μια τρίχα που παρεισέφρησε κάτω από τη ζελατίνη του κειμένου.
Όταν τελείωσε η εκτύπωση, μας είπαν ότι παιδεύτηκαν πολύ οι αδελφές στη βιβλιοδεσία. Διότι εμείς θελήσαμε να κάνουμε με χαρτί «ιλουστρασιόν» την έκδοση, και τα 16σέλιδα γλιστρούσαν πολύ.
Αυτή την ταλαιπωρία είχαμε στην εκτύπωση του 1ου Λευκώματος, την εποχή εκείνη. Αλλά χαλάλι, γιατί το Λεύκωμα αυτό βγήκε κατά πάντα τέλειο και εντυπωσιακό για την εποχή εκείνη.
34.- Αν έπρεπε να περιγράψετε με μία μόνο λέξη το σύνολο αυτής της δουλειάς, ποια θα ήταν;
Η λέξη την οποία θα χρησιμοποιούσα για την εργασία μου αυτή είναι:
« π ρ ω τ ο π ο ρ ι α κ ή ».
Διότι είναι η πρώτη φορά που γίνεται, είναι καλλιτεχνικά μοναδική, εμφανισιακά τέλεια και περιεκτικά άρτια.
35.- Τι θα θέλατε να μείνει ως παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές μέσα από αυτά τα έργα;
Η παρακαταθήκη μου για τις επόμενες γενιές, στους συναδέλφους μου διευθυντές και καθηγητές είναι να τολμήσουν να κάνουν και αυτοί παρόμοια λευκώματα για τα σχολεία τους, ώστε να τα βρουν οι επόμενοι και να συνεχιστεί έτσι η καταγραφή της ιστορικής εξέλιξης όλων των εκπαιδευτηρίων.
Παραφράζοντας δε τη ρήση του καθηγητή μου των μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Δημητρίου Κάππου «Η χαρά του μαθηματικού είναι τα δύσκολα προβλήματα», η παρακαταθήκη μου είναι: «Η χαρά του εκπαιδευτικού είναι τα δύσκολα προβλήματα του σχολείου του».
Βόλος, 22. Αυγούστου 2025.
